De Hoge Berg, vroeger en nu
Het ontstaan van de Hoge Berg
Texel is niet altijd een eiland geweest. Tot in de twaalfde eeuw was het verbonden met het vasteland. In 1170, tijdens de Allerheiligenvloed, brak de duinenrij door die Texel met Huisduinen bij Den Helder verbond. Daarna ontstond via het Spanjaardsgat en het Marsdiep een steeds bredere verbinding tussen de Noordzee en de toenmalige Zuiderzee. Het Marsdiep, waar de TESO-veerboot nu doorheen vaart, is tegenwoordig het diepste zeegat van Nederland. Het Spanjaardsgat slibde in de achttiende eeuw dicht; alleen een duinvallei herinnert er nog aan.
De Hoge Berg ontstond in het Saalien, de voorlaatste ijstijd, ongeveer 140.000 jaar geleden. Het Scandinavische landijs reikte toen tot in onze streken. Langs het ijsfront — ongeveer op de lijn Texel, Wieringen, Gaasterland, Urk, Steenwijk en Coevorden — werden eerdere afzettingen van zand en klei opgestuwd tot stuwwallen. De Hoge Berg vormt het hoogste punt van een keileemstuwwal die dwars over Texel loopt, van Den Hoorn tot Oosterend.
Keileemstuwwal en bewoning
De stuwwal steekt nog steeds duidelijk boven het landschap uit en is vijf tot vijftien meter hoog. Vanaf de veerboot is de Hoge Berg al zichtbaar. Deze hoger gelegen gronden boden vroeger bescherming tegen zeewater, waardoor hier de oudste sporen van bewoning op Texel werden gevonden, daterend van vóór 4500 voor Christus.
Tuinwallen
De kern van de stuwwal vormt De Hoge Berg, herkenbaar aan het glooiende landschap en de karakteristieke Texelse tuinwallen (tuunwallen). Deze wallen van graszoden, opgevuld met zand, dienen nog steeds als perceelafscheiding. Ze ontstonden uit nood: sloten graven was door het lage waterpeil lastig, hout voor hekken schaars en hagen konden de harde zeewind niet doorstaan.
Rond 1965, tijdens de ruilverkaveling, werd het bijzondere karakter van het gebied erkend en werd de Hoge Berg officieel tot landschapsreservaat benoemd. Sindsdien zijn vele tuinwallen hersteld of opnieuw aangelegd. De agrarische natuur- en landschapsvereniging De Lieuw zet dit werk in deze tijd voort, met name op de Hoge Berg. Zo kunnen we blijven genieten van het oude, zo typisch Texelse landschap.
Tuunwallen
De kleine percelen op de Hoge Berg worden van elkaar gescheiden door tuinwallen, op z’n Texels tuunwallen. Omdat hout schaars was, werden graszoden uit de omliggende percelen gestoken en op een speciale manier opgestapeld. Vroeger een arbeidsintensieve klus, tegenwoordig gaat dit machinaal.
De Hoge Berg vandaag
Het landschap van de Hoge Berg kent van oudsher een agrarisch gebruik. Schapen voeren er nog altijd de boventoon. In het gebied grazen ongeveer 2000 schapen, met in het voorjaar en de zomer nog eens zo’n 3000 lammeren. In het fraai glooiende landschap zorgt dat voor een prachtig gezicht.
Zuinig op de natuur
Boeren op de Hoge Berg werken samen met Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten aan het behoud en beheer van dit bijzondere gebied. Zij onderhouden de karakteristieke Texelse tuinwallen en drinkpoelen en beschermen weidevogels en bijzondere plantengroei. Omdat het gebied kwetsbaar is, is het grondgebruik extensief: een vorm van landbouw waarbij slechts in beperkte mate wordt ingegrepen in de natuur.
Lekker fietsen of wandelen
Landschapsreservaat De Hoge Berg is bij uitstek geschikt om te wandelen en te fietsen. Het gebied is kleinschalig en de wegen zijn smal. Er zijn diverse wandelroutes uitgezet. Op de hekken langs de agrarische percelen vind je houten bordjes met oude veldnamen. Door de QR-code te scannen kom je op deze website met achtergrondinformatie over deze namen.
Ontdek de Hoge Berg per huifkar
Een unieke tocht per huifkar over dit bijzondere stukje Texel. Langs oude boerderijen, over prachtige landweggetjes, te midden van de schapenkuddes én met mooie verhalen van koetsier Kikkert. Kijk op www.kikkertsparadise.nl/huifkartochten.
Streekproducten van de Hoge Berg
Op de Hoge Berg verkopen diverse lokale producenten hun ambachtelijke streekproducten. Schapenboerderij De Waddel maakt schapenkaas en verkoopt lamsvlees en worst. Marianne Verhagen kookt jam van rozenbottels, Mieke en Christof de Vries produceren Texelse mosterd, Rebecca Geskus werkt met schapenwol en Bas Hoep verkoopt eieren. De producten zijn verkrijgbaar bij de boer, in de winkel van De Waddel en via de 24/7 versautomaat. Met je aankoop steun je lokale ondernemers en het landschap.
Activiteiten van De Waddel
Ben je nieuwsgierig naar hoe het leven van een schapenboer eruit ziet? En hoe het is om te wonen en te werken in een van de mooiste landschappen van Nederland? Kom dan naar De Waddel en doe mee aan een van de activiteiten zoals wandelingen, met de boer op pad en lunches en proeverijen met verhalen van boer Jan-Willem in de kapschuur met uitzicht op de Hoge Berg. Zie www.dewaddel.nl/activiteiten.