Terug naar hoofdinhoud

Ontdek de Hoge Berg op Texel

Een heel bijzondere plek, uniek voor Texel én Nederland.

We nemen je mee naar Landschapsreservaat de Hoge Berg, een van de pareltjes van Texel.

Dit prachtige, licht glooiende landschap met z’n karakteristieke tuinwallen, schapenboeten en drinkkolken, is een must see voor iedere Texelbezoeker. Je kunt er prachtig wandelen, fietsen en zelfs huifkartochten maken. In Panorama Hoge Berg bij Schapenboerderij Texel ontdek je op speelse wijze de landschappelijke en cultuurhistorische waarden van het gebied. Met de QR-codes op de hekken langs de percelen duik je in de geschiedenis van oude veldnamen. En heb je zin in lokaal lekkers – lamsvlees, seizoensgroenten, kaas, mosterd, kweeperengelei, eieren en meer –, dan koop je direct van de boer, bij het centrale verkooppunt bij De Waddel aan de Westergeest.

De veldnamen van de Hoge Berg

Voor 1560 werd op Texel en op de Hoge Berg zogenoemde overalweide toegepast. Volgens oud recht mocht iedereen zijn vee laten grazen op gemeenschappelijke gronden. In de achttiende eeuw kwam aan dit gebruik een einde en werden percelen van elkaar gescheiden. De Hoge Berg is sindsdien een kleinschalig gebied gebleven; de percelen zijn er, vergeleken met elders, klein. Om in deze wirwar van honderden landjes de weg te vinden, gaf men elk perceel een naam. Begin negentiende eeuw hadden vrijwel alle percelen op Texel veldnamen. Zo konden misverstanden over verpachting en eigendom worden voorkomen.

Na de invoering van het Kadaster in 1832 werden de veldnamen formeel overbodig. Toch bleven ze in gebruik, omdat zo’n naam eenvoudiger te onthouden was dan een ingewikkelde kadastrale code. In 1990 zijn de veldnamen door Texelaar Sjaak Schraag vastgelegd in een omvangrijk boekwerk: Veldnamen van Texel.

Langs de wegen en paden op de Hoge Berg zijn tegenwoordig zo’n 120 verschillende veldnamen te ontdekken. Aan de hekken bij de percelen hangen houten bordjes waarin de namen zijn gegraveerd. QR-codes verwijzen naar aanvullende informatie.

Veel veldnamen verwijzen naar vroegere gebruikers of eigenaren van de percelen. Andere verwijzen naar de bodemgesteldheid, het gebruik van het perceel of naar gebeurtenissen uit de geschiedenis van het gebied. Soms gaat het om heel voor de hand liggende namen, soms om verrassende of raadselachtige namen waarbij je je afvraagt: waar komt dat nu weer vandaan? Een naam als ‘Bij het hek aan de weg’ kan nauwelijks duidelijker zijn. Maar waar komen bijvoorbeeld de namen ‘Suikerde Kaneel’, ‘Benedenste Oost Indië’, ‘Krentenland’, ‘Mieland Dames Dijt’ of ‘Het Onganse’ vandaan?

Ontdek de velden en de cultuurgeschiedenis. Klik op de oranje, zwarte en groene kaartmarkeringen.

Show My Location

Panorama Hoge Berg

Het Panorama – een grote houten cilinder – geeft een virtuele rondleiding over de Hoge Berg. Stap je de cilinder in, dan waan je je op de top van de Hoge Berg. De binnenkant van de cilinder is beplakt met een 360-graden-panoramafoto, genomen vanaf het hoogste punt van de Hoge Berg. Interessante elementen uit het landschap worden uitgelicht met een illustratief overzicht van het gebied, plus een korte, gesproken tekst. Een prachtige manier voor een eerste kennismaking met het gebied!

Je vindt Panorama Hoge Berg bij Schapenboerderij Texel. Vanaf hier kun je mooie wandelingen of fietstochten maken door het Hogeberggebied.

Panorama Hoge Berg
Schapenboerderij Texel
Pontweg 77, 1791 LA Den Burg

Het ontstaan van de Hoge Berg

Het Doolhof

Via de ‘De Zeven Pannenkoeken’ in het ‘Bossie’ kom je op het hoogste punt van de Hoge Berg. In het voorjaar staat het vol met sneeuwklokjes, krokussen en boshyacinten. Kinderen kunnen zich uitleven op de slingerende paadjes.

Nog meer typisch Hoge Berg

Schapenboeten en kolken

De typisch Texelse schapenboeten staan met hun platte kant – en toegangsdeur – naar het noordoosten, in de luwte van de vaak zuidwestelijke Texelse wind. Vroeger gebruikten boeren de schapenboeten om hooi en gereedschap in het land op te slaan. De meeste overgebleven schapenboeten zijn inmiddels als monument gerestaureerd.In het Texelse agrarische landschap speelden kolken – of poelen – een belangrijke rol als drinkplaats voor vee. Door onder meer ruilverkaveling is het aantal kolken in de afgelopen vijftig jaar sterk afgenomen. In het Hoge Berggebied zijn ze behouden gebleven.

Tuinwallen

De kleine percelen op de Hoge Berg worden van elkaar gescheiden door tuinwallen. Bij gebrek aan hout werden uit naastliggende percelen graszoden gestoken en op een speciale manier gezet. Omdat voedingsstoffen hier snel uitspoelen, ontstaat een schrale vegetatie. Planten zoals Engels gras, grasklokje, muizenoor, zandblauwtje en geel walstro gedijen er goed, evenals zeldzame insecten- en diersoorten zoals de klokjesdikpootbij, Texelse zandbij en woelmuis. In het voorjaar maken scholeksters er hun nest bovenop.

Het Doolhof

Het Doolhof is een bosje op de zuidoostelijke helling van de Hoge Berg. In 1764 kocht Cornelis Roepel dit stuk land van 17 are, inclusief een klein heuveltje dat via zeven treden – ‘De Zeven Pannenkoeken’ – te beklimmen was. In 1784 verkocht Roepel het landgoed aan de heer Kikkert, die er een uitspanning maakte en een klein doolhof aanlegde. Het doolhof verdween later en maakte plaats voor bos. Tegenwoordig is het een wandel- en speelbos en nog altijd een bijzondere plek, door Texelaars liefkozend het ‘Bossie’ genoemd.

Forten de Schans, Lunette en Redoute

In de 16e eeuw liet Willem van Oranje fort De Schans aanleggen om de Reede van Texel te beschermen tegen aanvallen van de Spanjaarden. Zo konden de handels- en VOC-schepen, die achter de dijk voor anker lagen, veilig schuilen. In de 19e eeuw liet Napoleon ten oosten en westen van De Schans versterkingen aanleggen: Lunette en Redoute. Natuurmonumenten heeft eerder al het hoofdfort De Schans hersteld en recent de contouren van de nevenforten Lunette en Redoute weer zichtbaar gemaakt.

Wandelen en fietsen

De Hoge Berg is bij uitstek geschikt om te wandelen en te fietsen. Het gebied is kleinschalig en de wegen zijn smal. Er zijn diverse wandelroutes uitgezet, onder meer door VVV Texel en Schapenbedrijf De Waddel. Van maart tot en met mei staan de weilanden vol met lammetjes.